Harry Potter ve Felsefe Taşı ya da Büyülü Taş – İlk Kitabın Neden İki Başlığı Var?

Okuyucular ilk kitaba ya Harry Potter ve Felsefe Taşı (Philosopher’s Stone) ya da Harry Potter ve Büyülü Taş (Sorcerer’s Stone) olarak atıfta bulunuyor. Peki bunun altında yatan sebep ne? Bu yazı altında sizlere neden bu kitabın iki başlığı olduğu hakkındaki detayları paylaşacağız.

Harry Potter serisinin Türkçe çevirilerinde de hissedilen bu farkı yabancı kaynakları takip eden okuyucularımız da daha yakından biliyordur. Philosopher kelimesi aslında filozof, felsefeci anlamına geldiğinden ülkemizde de felsefecinin taşı, filozofun taşı, felsefe taşı gibi anlamlarda kullanıldığı oldu. Sorcerer ise büyücü anlamına gelse de bu versiyonu da büyücünün taşı, büyülü taş olarak anıldı.

Hatta ülkemizde de ilk baskılı çevirilerden biri Büyülü Taş olduğundan bu baskıya (Dost Kitabevi, Mustafa Bayındır çevirisi) ait kitapları hâlâ sahaflarda bulabilmek mümkün. Şu anda güncel olarak Yapı Kredi Yayınları’nın bastığı edisyonda ise Ülkü Tamer çevirisi ve Felsefe Taşı başlığı görmekteyiz. Anlayacağınız, bu karmaşadan ülkemiz de kısa süreliğine de olsa nasibini almış.

Biz de bu konunun detaylarını screenrant üzerinden sizler için çevirdik.

İlk Harry Potter kitabı Harry Potter ve Felsefe Taşı olarak çevrilmişti, peki sonradan Amerika Birleşik Devletleri’ndeki okuyucular için neden başlığı revize edildi? J.K. Rowling’in kitabı Amerika’daki raflarda yerini aldığında, başlık artık Harry Potter ve Büyücünün Taşı olmuştu. Rowling seriyi yedi kitaba tamamlayacak altı kitap daha yazıp sekiz filmlik seriye temel oluşturunca tamamı orijinal başlığı ile devam etmiş oldu.

Harry Potter İngiltere ve Amerika’da 1 Yıl Arayla Basıldı

Harry Potter ve Felsefe Taşı Birleşik Krallık’ta ilk sahneye çıkışını 1997 Haziran’ında yaptı. Bu büyücü çocuğun büyülü hikayesini yazmak Rowling’in beş yılını almıştı. Rowling başlarda birinci kitabı yayınevlerine satmakta büyük sıkıntı yaşamıştı. Ancak en sonunda kitabı Bloomsbury tarafından kabul edildi, ki bu yayınevinin asla pişman olmadığı bir karar olarak tarihe geçti.

Harry Potter hakkındaki dedikodular, 1997 yılında Britanya raflarına ilk konduğunda da peşini bırakmamıştı. Neyse ki, Scholastic Corporation, ilk Harry Potter kitabının Britanya haklarını daha ürün ülkede baskıya girmeden satın almıştı. Scholastic, bu neredeyse henüz adı duyulmamış çocuk kitabının hakları için 105 bin dolar ödediğini açıkladı. Harry Potter ve Felsefe Taşı’nın Amerikan versiyonu ise bir yıl kadar sonra 1998 Eylül ayında isimdeki fark gibi bazı küçük değişiklikler ile basılmış oldu.

Scholastic’in Harry Potter baskısının arkasındaki adam, Arthur Levine’in özellikle “filozof” kelimesiyle ilgili bazı tereddütleri vardı. Kendisi biraz eski moda bulduğu bu kelimenin genç okuyucu kitlesine hitap etmeyeceğini düşünüyordu. “Filozof” kelimesi pek yaygın kullanılan bir kelime değildi ve başlığındaki bu kelime değişmezse kitabın gözden kaçabileceği düşünülüyordu. Scholastic, kitabın başlığını “Harry Potter ve Büyü Okulu” olarak değiştirmek istese de Rowling daha sonra bu başlığı Harry Potter ve Büyücünün Taşı olarak değiştirmeyi tercih etti. Büyücü (sorcerer) kelimesi sihri net olarak çağrıştırıyordu ve böylece okuyucuların da kafası karışmayacaktı.

J.K. Rowling’in Pişmanlığı

Rowling, geri dönüp baktığında isim değişikliğine itiraz etmiş olmayı tercih edeceğini açıklamıştı. Kitabın orijinal adına çok kafa yorduğunu ve bu nedenle orijinal adla kalmasını istemiş olduğunu, ancak ilk kitabı olduğu için değişikliğe rıza gösterdiğini dile getirdi. Ancak, başlık Amerikan versiyonunda değiştirilen tek şey değildi. Kitaptaki belirli Britanya İngilizcesi kalıplar da Amerikan okuyucular için değiştirilmişti. Örneğin, “mum” (anne) kelimesi aynı anlamdaki Amerikan versiyonu “mom” kelimesine çevrilirken “jumper” (kazak) kelimesi ise yine aynı anlamdaki Amerikan versiyonu “sweater”kelimesine dönüştürülmüştü. Rowling, serinin devamındaki diğer kitaplarda bu Britanya İngilizcesi değişikliklere bir dur dedi.

2001 yılında ilk kitap Warner Bros. tarafından filme alındığında, kitabın orijinal adı Harry Potter ve Felsefe Taşı Amerika ve birkaç ülke dışında korunmuş oldu. Ancak Amerikalı seyircilerin tatmini için Amerika’daki yayınlarda çok satan Harry Potter kitabının adı Büyücünün Taşı kullanıldı.

Bu düzenleme nedeniyle oyunculara çok daha fazla iş düştü, çünkü Felsefe Taşı’nın geçtiği tüm sahneleri yeniden çekip Büyücünün Taşı demek zorunda kaldılar. Belki de bu yüzden kalan Harry Potter kitaplarında evrensel kabul görmüş dilin korunması tercih edildi.

Siz de bu farklı versiyonların kaynağını merak ediyor muydunuz? Peki ülkemizde ilk hangi versiyonun çevirisiyle tanıştınız? Yorumlarınızı sabırsızlıkla bekliyoruz.

* * *

* Durugörü ya da Tesadüf: Harry Potter Dünyasında Bir Kehanet Nasıl Gerçekleşir?